สัตว์เลี้ยงแบบไหนต้องระวังอากาศร้อนเป็นพิเศษ? เช็ก 9 กลุ่มเสี่ยงฮีตสโตรก
ประเทศไทยมีอากาศร้อนและความชื้นสูงเกือบตลอดทั้งปี สำหรับสัตว์เลี้ยงบางตัว การออกไปเดินเล่นตอนกลางวัน นั่งรถ เดินงานสัตว์เลี้ยง หรือแม้แต่อยู่ในห้องที่อับและโดนแดด อาจทำให้อุณหภูมิร่างกายเพิ่มสูงขึ้นจนระบายความร้อนไม่ทันได้
แม้สุนัขและแมวทุกตัวจะมีโอกาสเกิดภาวะเจ็บป่วยจากความร้อน แต่กลุ่มที่ต้องระวังเป็นพิเศษ ได้แก่
- สัตว์หน้าสั้น
- สัตว์ที่มีน้ำหนักเกิน
- สุนัขตัวใหญ่หรือน้ำหนักตัวมาก
- สัตว์ขนหนาหรือมีขนสองชั้น
- ลูกสัตว์และสัตว์สูงวัย
- สัตว์ที่มีโรคหัวใจหรือโรคทางเดินหายใจ
- สัตว์ที่กำลังป่วย ขาดน้ำ หรือพักฟื้น
- สุนัขที่ออกกำลังกายหนักหรือตื่นเต้นง่าย
- แมวและสัตว์เลี้ยงชนิดอื่นที่ถูกขังอยู่ในพื้นที่ร้อน
ฮีตสโตรกในสัตว์เลี้ยงคืออะไร?
ภาวะเจ็บป่วยจากความร้อน หรือ Heat-related Illness เป็นกลุ่มอาการที่เกิดขึ้นเมื่อร่างกายรับหรือสร้างความร้อนมากกว่าที่สามารถระบายออกได้ อาการอาจเริ่มตั้งแต่หอบมาก อ่อนแรง และไม่อยากเคลื่อนไหว ก่อนพัฒนาไปสู่การอาเจียน ท้องเสีย เดินเซ ชัก หมดสติ และฮีตสโตรกซึ่งเป็นระยะรุนแรง
สุนัขระบายความร้อนผ่านการหอบเป็นหลัก และมีต่อมเหงื่อเฉพาะบางบริเวณ เช่น อุ้งเท้า จึงไม่สามารถลดอุณหภูมิร่างกายด้วยการเหงื่อออกทั่วตัวเหมือนมนุษย์ เมื่ออากาศร้อนร่วมกับความชื้นสูง การระเหยของน้ำจากระบบทางเดินหายใจจะทำงานได้ลดลง ทำให้การหอบระบายความร้อนได้ยากกว่าเดิม
หากอุณหภูมิร่างกายสูงอยู่นาน ความร้อนสามารถสร้างความเสียหายต่อหลายระบบ ทั้งไต ระบบทางเดินอาหาร สมอง ระบบไหลเวียนเลือด และกระบวนการแข็งตัวของเลือด ภาวะฮีตสโตรกจึงถือเป็นเหตุฉุกเฉินที่ต้องได้รับการรักษาอย่างรวดเร็ว ,Cornell University College of Veterinary Medicine
1. สัตว์หน้าสั้น
สุนัขหน้าสั้น เช่น
- ปั๊ก
- เฟรนช์บูลด็อก
- อิงลิชบูลด็อก
- บอสตันเทอร์เรีย
- ชิสุ
- ปักกิ่ง
- บ็อกเซอร์
- คาวาเลียร์ คิง ชาลส์ สแปเนียล
รวมถึงแมวหน้าสั้น เช่น เปอร์เซียและเอ็กโซติกชอร์ตแฮร์ ต้องระวังปัญหาจากอากาศร้อนเป็นพิเศษ
โครงสร้างกะโหลกที่สั้นอาจมาพร้อมรูจมูกแคบ เพดานอ่อนยาว หรือทางเดินหายใจที่มีแรงต้านสูง ส่งผลให้น้องต้องใช้แรงในการหายใจมากขึ้น ขณะเดียวกันการหอบซึ่งเป็นกลไกสำคัญในการระบายความร้อนก็อาจทำงานได้ไม่เต็มประสิทธิภาพ
งานวิจัย VetCompass ซึ่งศึกษาประวัติสุนัขกว่า 900,000 ตัวในสหราชอาณาจักร พบว่าสุนัขหน้าสั้นมีโอกาสเกิดภาวะเจ็บป่วยจากความร้อนสูงกว่าสุนัขที่มีรูปทรงกะโหลกปานกลางประมาณ 2 เท่า โดยสายพันธุ์ที่พบความเสี่ยงเพิ่มขึ้น ได้แก่ บูลด็อก เฟรนช์บูลด็อก ปั๊ก และ Dogue de Bordeaux ,Scientific Reports
สัญญาณที่ควรสังเกตในสัตว์หน้าสั้น
- หายใจเสียงดังขึ้นกว่าปกติ
- หอบเร็วหรือหอบแรงหลังทำกิจกรรมเพียงเล็กน้อย
- ลิ้นหรือเหงือกเปลี่ยนเป็นสีแดงเข้ม ม่วง หรือคล้ำ
- คอยืดหรือกางขาหน้าเพื่อพยายามหายใจ
- เดินช้าลง ไม่ยอมเดินต่อ หรือนั่งลงกะทันหัน
- อ่อนแรงหรือหมดสติ
หากน้องหายใจเสียงดังเป็นประจำ นอนกรนมาก เหนื่อยง่าย หรือเคยมีอาการตัวเขียว ควรเข้ารับการประเมินระบบทางเดินหายใจ ไม่ควรรอจนเกิดอาการรุนแรงในวันที่อากาศร้อน
2. สัตว์ที่มีน้ำหนักเกิน
สัตว์ที่มีน้ำหนักเกินไม่ได้มีความเสี่ยงเฉพาะโรคข้อ เบาหวาน หรือโรคหัวใจเท่านั้น แต่ยังระบายความร้อนได้ยากขึ้นด้วย
ชั้นไขมันใต้ผิวหนังทำหน้าที่คล้ายฉนวนกักเก็บความร้อน ขณะที่น้ำหนักตัวที่มากขึ้นทำให้ร่างกายต้องใช้พลังงานมากขึ้นในการเดิน วิ่ง และหายใจ น้องจึงอาจสร้างความร้อนมากและเหนื่อยเร็วกว่าสัตว์ที่มีน้ำหนักเหมาะสม
งานวิจัยพบว่าสุนัขที่มีน้ำหนักเท่ากับหรือสูงกว่าค่าเฉลี่ยของสายพันธุ์และเพศ มีโอกาสเกิดภาวะเจ็บป่วยจากความร้อนสูงกว่าสุนัขที่มีน้ำหนักต่ำกว่าค่าเฉลี่ยประมาณ 1.42 เท่า ,Scientific Reports
เจ้าของอาจไม่สามารถประเมินภาวะอ้วนจากตัวเลขบนเครื่องชั่งเพียงอย่างเดียว เพราะสุนัขน้ำหนักเท่ากันอาจมีสัดส่วนไขมันและกล้ามเนื้อต่างกัน ควรประเมินร่วมกับ Body Condition Score หรือ BCS โดยสังเกตว่า
- สามารถคลำซี่โครงได้โดยไม่ต้องกดแรงหรือไม่
- เมื่อมองจากด้านบนยังเห็นช่วงเอวหรือไม่
- เมื่อมองจากด้านข้าง หน้าท้องยกขึ้นหรือหย่อนลง
- มีไขมันสะสมบริเวณคอ โคนหาง หรือหน้าท้องมากหรือไม่
หากน้องเริ่มหอบง่ายกว่าเดิม ไม่ควรแก้ด้วยการเร่งออกกำลังกายในช่วงอากาศร้อน ควรวางแผนควบคุมน้ำหนักผ่านอาหาร ปริมาณพลังงาน และกิจกรรมที่เหมาะกับสุขภาพของน้องแต่ละตัว
3. สุนัขตัวใหญ่หรือน้ำหนักตัวมาก
นอกจากภาวะอ้วนแล้ว “ขนาดตัว” ก็มีผลต่อความเสี่ยงเช่นกัน เพราะสุนัขตัวใหญ่มีมวลร่างกายที่สามารถสะสมและสร้างความร้อนได้มากกว่า ขณะที่อัตราส่วนพื้นที่ผิวต่อมวลร่างกายต่ำกว่าสุนัขตัวเล็ก จึงอาจระบายความร้อนได้ช้ากว่า
ข้อมูลจาก VetCompass พบว่าสุนัขที่มีน้ำหนักมากกว่า 50 กิโลกรัม มีโอกาสเกิดภาวะเจ็บป่วยจากความร้อนสูงกว่าสุนัขที่มีน้ำหนักต่ำกว่า 10 กิโลกรัมประมาณ 3.42 เท่า ,Scientific Reports
4. สัตว์ขนหนาหรือมีขนสองชั้น
สุนัขขนหนาหรือมีขนสองชั้น เช่น
- เชาเชา
- ไซบีเรียนฮัสกี
- ซามอยด์
- ปอมเมอเรเนียน
- โกลเด้นรีทรีฟเวอร์
- อลาสกันมาลามิวต์
- อาคิตะ
อาจสะสมความร้อนได้มาก โดยเฉพาะเมื่อต้องออกกำลังกาย อยู่ในพื้นที่อับ หรือมีขนชั้นในที่หลุดค้างและพันกัน
ควรโกนขนให้น้องในหน้าร้อนไหม?
ไม่ควรโกนขนจนชิดผิวโดยไม่มีข้อบ่งชี้ เพราะขนยังช่วยป้องกันผิวหนังจากแสงแดดและสิ่งแวดล้อม การดูแลที่เหมาะสมกว่าคือ
- แปรงขนชั้นในที่หลุดออกอย่างสม่ำเสมอ
- แก้ขนพันกันเพื่อให้อากาศหมุนเวียนได้ดี
- เป่าขนให้แห้งหลังอาบน้ำ
- จัดพื้นที่เย็นและมีน้ำสะอาด
- หลีกเลี่ยงการออกกำลังกายช่วงแดดจัด
หากมีโรคผิวหนัง ขนพันกันรุนแรง หรือจำเป็นต้องตัดขน ควรปรึกษาสัตวแพทย์หรือช่างกรูมมิงที่สามารถประเมินสภาพขนและผิวหนังได้ก่อน
5. ลูกสัตว์และสัตว์สูงวัย
สัตว์สูงวัยเป็นกลุ่มที่มีหลักฐานรองรับว่าต้องระวังอากาศร้อนมากขึ้น โดยอาจมีความสามารถในการปรับตัวต่ออุณหภูมิลดลง ดื่มน้ำน้อย เคลื่อนไหวไปหาจุดที่เย็นกว่าได้ช้า หรือมีโรคประจำตัวแฝงอยู่
งานวิจัยพบว่าสุนัขอายุตั้งแต่ 12 ปีขึ้นไปมีโอกาสเกิดภาวะเจ็บป่วยจากความร้อนสูงกว่าสุนัขอายุต่ำกว่า 2 ปีประมาณ 1.75 เท่า ขณะที่ Cornell University ระบุว่าสุนัขสูงวัยเป็นหนึ่งในกลุ่มเสี่ยงสำคัญของฮีตสโตรก Scientific Reports, Cornell University
ไม่ควรวางกรงไว้ใกล้หน้าต่างที่มีแดดส่องโดยตรง และไม่ควรทิ้งไว้ในห้องปิดที่ไม่สามารถตรวจสอบอุณหภูมิได้
6. สัตว์ที่มีโรคหัวใจหรือโรคระบบทางเดินหายใจ
สัตว์ที่มีโรคหัวใจหรือปัญหาระบบทางเดินหายใจอาจไม่สามารถเพิ่มการหายใจและการไหลเวียนเลือดเพื่อระบายความร้อนได้อย่างมีประสิทธิภาพ นอกจากนี้ ความร้อนยังเพิ่มภาระการทำงานของหัวใจและระบบหายใจอีกด้วย
กลุ่มที่ควรระวัง ได้แก่ สัตว์ที่มีภาวะ
- หลอดลมยุบ
- กล่องเสียงเป็นอัมพาตหรือทำงานผิดปกติ
- โรคปอดเรื้อรัง
- โรคหัวใจ
- ภาวะหัวใจล้มเหลว
- น้ำในช่องอก
- กลุ่มอาการทางเดินหายใจของสัตว์หน้าสั้น
7. สัตว์ที่กำลังป่วย ขาดน้ำ หรืออยู่ระหว่างพักฟื้น
สัตว์ที่มีไข้ อาเจียน ท้องเสีย กินอาหารและน้ำน้อย เพิ่งผ่าตัด หรือกำลังพักฟื้นจากโรค อาจมีความสามารถในการรักษาสมดุลน้ำและอุณหภูมิร่างกายลดลง
ภาวะขาดน้ำทำให้ปริมาณเลือดหมุนเวียนลดลงและส่งผลต่อความสามารถในการระบายความร้อน สัตว์ที่ท้องเสียหรืออาเจียนจึงไม่ควรถูกพาไปทำกิจกรรมกลางแจ้ง แม้ภายนอกจะยังดูร่าเริงก็ตาม
ยาบางชนิดและโรคประจำตัวบางโรคอาจส่งผลต่อการควบคุมอุณหภูมิ การไหลเวียนเลือด หรือระดับความรู้สึกตัว หากน้องต้องอยู่บ้านตามลำพัง ควรสอบถามสัตวแพทย์ว่าอุณหภูมิห้อง การให้น้ำ และการเฝ้าระวังแบบใดเหมาะสมกับภาวะสุขภาพของน้อง
8. สุนัขที่ออกกำลังกายหนัก ตื่นเต้นง่าย หรือหยุดเล่นเองไม่เป็น
สัตว์ที่ดูแข็งแรงก็เกิดฮีตสโตรกได้ โดยเฉพาะสุนัขที่ชอบวิ่ง เล่นบอล ทำงาน ฝึกกีฬา หรือมีแรงขับสูงจนไม่ยอมหยุดพัก
สายพันธุ์ที่มีพลังงานสูงหรือมีกล้ามเนื้อมาก เช่น เกรย์ฮาวด์ สปริงเกอร์สแปเนียล และสุนัขทำงาน อาจสร้างความร้อนจากการใช้กล้ามเนื้ออย่างรวดเร็ว เจ้าของจึงไม่ควรรอให้น้องหยุดเล่นเองควรกำหนดเวลาพัก หลีกเลี่ยงช่วงแดดจัด เตรียมน้ำ และยุติกิจกรรมทันทีหากพบว่าน้องหอบต่อเนื่อง เดินช้าลง ไม่ตอบสนองเหมือนเดิม หรือพยายามหาที่นอน
9. แมวและสัตว์เลี้ยงชนิดอื่นที่ติดอยู่ในพื้นที่ร้อน
แมวมักควบคุมกิจกรรมของตัวเองและไม่ถูกพาออกกำลังกายกลางแจ้งบ่อยเท่าสุนัข จึงพบรายงานภาวะเจ็บป่วยจากความร้อนน้อยกว่า แต่ไม่ได้หมายความว่าแมวจะไม่เป็นฮีตสโตรก
งานวิจัยที่รวบรวมผู้ป่วยสัตว์เล็กจากคลินิกในสหราชอาณาจักรพบภาวะเจ็บป่วยจากความร้อนทั้งในสุนัข แมว หนูตะเภา กระต่าย และเฟอเร็ต โดยความเสี่ยงสำคัญของแมวและสัตว์เลี้ยงขนาดเล็กคือการถูกจำกัดอยู่ในพื้นที่ร้อนและไม่สามารถหลบหนีได้ เช่น
- รถยนต์
- ระเบียงกระจก
- ห้องที่ปิดสนิท
- กรงที่โดนแดด
- กล่องหรือกระเป๋าเดินทาง
- โรงเรือนที่อากาศไม่ถ่ายเท
- เครื่องอบผ้าหรือพื้นที่หลังเครื่องใช้ไฟฟ้า
สำหรับแมว การอ้าปากหายใจหรือหอบถือเป็นอาการผิดปกติ โดยเฉพาะหากเกิดร่วมกับน้ำลายไหล อ่อนแรง ล้ม หรือมีสีเหงือกผิดปกติ ควรรีบติดต่อโรงพยาบาลสัตว์
ปัจจัยเสี่ยงสามารถเกิดร่วมกันได้
เจ้าของไม่ควรประเมินความเสี่ยงจากสายพันธุ์เพียงอย่างเดียว ตัวอย่างเช่น
- เฟรนช์บูลด็อกที่มีน้ำหนักเกินและหายใจเสียงดัง มีหลายปัจจัยเสี่ยงพร้อมกัน
- โกลเด้นรีทรีฟเวอร์สูงวัยที่มีโรคหัวใจ อาจเสี่ยงแม้อยู่ในบ้าน
- ปอมเมอเรเนียนที่เพิ่งมีอาการท้องเสีย อาจขาดน้ำและทนความร้อนได้ลดลง
- สุนัขพันธุ์ผสมที่แข็งแรงก็เกิดฮีตสโตรกได้ หากวิ่งหนักหรือถูกทิ้งไว้ในรถ
- แมวเปอร์เซียอ้วนที่อยู่ในห้องปิดและโดนแดด มีทั้งปัจจัยด้านใบหน้า น้ำหนัก และสภาพแวดล้อม
ความเสี่ยงจึงเกิดจากการทำงานร่วมกันระหว่างโครงสร้างร่างกาย สุขภาพ น้ำหนัก อายุ ระดับกิจกรรม อุณหภูมิ ความชื้น และการเข้าถึงน้ำ
วิธีป้องกันฮีตสโตรกสำหรับสัตว์กลุ่มเสี่ยง
ภายในบ้าน
- จัดพื้นที่พักที่ไม่โดนแดดโดยตรง
- ใช้ม่านหรือวัสดุกันความร้อนบริเวณหน้าต่าง
- เปิดแอร์เมื่อบ้านมีแนวโน้มร้อนหรืออับ
- หลีกเลี่ยงการวางที่นอนตรงช่องลมแอร์
- เตรียมน้ำสะอาดมากกว่าหนึ่งจุด
- มีชามน้ำสำรองหากใช้เครื่องให้น้ำอัตโนมัติ
- ใช้เครื่องวัดอุณหภูมิหรือกล้องสำหรับตรวจสอบห้อง
- ให้น้องสามารถย้ายไปเลือกบริเวณที่เย็นหรืออุ่นกว่าได้เอง
เมื่อต้องออกจากบ้าน
- หลีกเลี่ยงกิจกรรมช่วงแดดจัด
- พักเป็นระยะก่อนที่น้องจะเริ่มหอบหนัก
- พกน้ำดื่มและชามน้ำส่วนตัว
- ใช้รถเข็นหรือกระเป๋าที่มีช่องระบายอากาศเพียงพอ
- ไม่คลุมรถเข็นด้วยผ้าหนา
- อย่าบังคับให้น้องเดินต่อหากเริ่มช้าลงหรือนอนลง
- ไม่ทิ้งสัตว์ไว้ในรถตามลำพัง แม้จอดในร่มหรือเปิดแอร์ไว้
สัญญาณว่าน้องอาจเริ่มร้อนเกินไป
อาการระยะแรกอาจประกอบด้วย
- หอบมากหรือหอบต่อเนื่อง
- น้ำลายไหลมาก
- กระสับกระส่ายหรือพยายามหาที่เย็น
- เดินช้าลง ไม่อยากเคลื่อนไหว
- เหงือกแดงเข้มหรือแห้งเหนียว
- หัวใจเต้นเร็ว
- ดูอ่อนแรงหรือไม่ตอบสนองเหมือนเดิม
อาการอันตราย ได้แก่
- อาเจียนหรือท้องเสีย
- ถ่ายเป็นเลือด
- เดินเซ
- สับสน
- กล้ามเนื้อสั่น
- หายใจลำบาก
- ชัก
- ล้ม หมดสติ หรือไม่ตอบสนอง
หากสงสัยว่าฮีตสโตรก ควรทำอย่างไร?
- หยุดกิจกรรมและย้ายน้องออกจากพื้นที่ร้อนทันที
- พาเข้าที่ร่ม ห้องแอร์ หรือบริเวณที่อากาศถ่ายเท
- ใช้น้ำเย็นธรรมดาหรือน้ำประปาราดบริเวณลำตัว พร้อมใช้พัดลมหรือเครื่องปรับอากาศช่วยระบายความร้อน
- ไม่ห่อตัวด้วยผ้าเปียก เพราะผ้าอาจกักเก็บความร้อน
- หลีกเลี่ยงการวางน้ำแข็งลงบนผิวหนังโดยตรง
- ติดต่อโรงพยาบาลสัตว์และเดินทางไปทันที
ไม่ควรรอดูอาการจนหายหอบ เพราะความเสียหายภายในร่างกายอาจดำเนินต่อไป แม้อุณหภูมิภายนอกหรือการหอบจะเริ่มลดลงแล้ว
สรุป อย่ารอให้น้องแสดงอาการก่อนเริ่มป้องกัน
สัตว์เลี้ยงทุกตัวเกิดฮีตสโตรกได้ แต่สัตว์หน้าสั้น น้ำหนักเกิน ตัวใหญ่ ขนหนา สูงวัย มีโรคหัวใจหรือทางเดินหายใจ กำลังป่วย และสุนัขที่ออกกำลังกายหนักจะต้องได้รับการดูแลมากกว่าปกติ
สิ่งสำคัญไม่ใช่เพียงการรู้ว่าน้องเป็นสายพันธุ์อะไร แต่ต้องประเมินน้ำหนัก สุขภาพ พฤติกรรม สภาพอากาศ ความชื้น พื้นที่พัก และกิจกรรมร่วมกัน
หากน้องหอบง่าย หายใจเสียงดัง เหนื่อยผิดปกติ หรือมีโรคประจำตัว ควรพาเข้ารับการประเมินเพื่อวางแผนการดูแลให้เหมาะกับน้องแต่ละตัว เพราะการป้องกันก่อนเกิดฮีตสโตรกปลอดภัยกว่าการรอรักษาเมื่ออาการรุนแรงแล้ว
ติดต่อโรงพยาบาลสัตว์เว็ทวิลล์
โทร: 081-123-6969
Line: @vetville
อ่านต่อบทความอื่นๆ
ขูดหินปูนสุนัขและแมวต้องวางยาสลบไหม?
น้องหมาแก่ น้องแมวแก่ ควรตรวจสุขภาพอะไรบ้าง?
