แมววิ่งพล่านตอนกลางคืน หรือ “Zoomies” คืออะไร? ปกติไหม และแบบไหนควรพาไปตรวจ

เมื่อบ้านเงียบและทุกคนกำลังจะนอน จู่ ๆ น้องแมวกลับพุ่งออกจากห้อง วิ่งขึ้นลงบันได กระโดดขึ้นโซฟา แล้วเลี้ยวกลับด้วยความเร็วเต็มกำลัง เหตุการณ์นี้มักถูกเรียกว่า “Zoomies” หรืออาการที่แมววิ่งพล่านอย่างกะทันหัน

ส่วนใหญ่ Zoomies เป็นพฤติกรรมปกติ โดยเฉพาะในลูกแมวและแมววัยหนุ่มสาว แต่หากพฤติกรรมเพิ่งเกิดขึ้นอย่างผิดปกติในแมวสูงวัย เกิดถี่ขึ้นมาก หรือมีอาการร้อง หอบ เดินเซ กัดตัวเอง และน้ำหนักลดร่วมด้วย อาจไม่ใช่เพียงความซน และควรให้สัตวแพทย์ประเมินหาสาเหตุ

บทความนี้จะพาไปทำความเข้าใจว่าแมว Zoomies เพราะอะไร ทำไมชอบวิ่งตอนกลางคืน วิธีปรับกิจวัตรให้น้องสงบลง และสัญญาณแบบไหนที่ไม่ควรรอดูอาการ

Zoomies ในแมวคืออะไร?

Zoomies คือช่วงที่แมวมีพลังงานพุ่งขึ้นอย่างกะทันหันและเคลื่อนไหวด้วยความเร็วสูงในระยะเวลาสั้น ๆ เช่น

• วิ่งพุ่งไปมารอบบ้านโดยไม่มีเป้าหมายที่เห็นได้ชัด
• วิ่งเป็นวงหรือเปลี่ยนทิศทางอย่างรวดเร็ว
• กระโดดขึ้นลงจากเฟอร์นิเจอร์
• ไล่ของเล่น ไล่หาง หรือชวนแมวตัวอื่นวิ่งตาม
• รูม่านตาขยาย หางตั้ง หรือส่งเสียงสั้น ๆ ระหว่างวิ่ง
• หยุดเองแล้วกลับไปนั่ง เลียขน หรือนอนเหมือนไม่มีอะไรเกิดขึ้น

พฤติกรรมลักษณะนี้มักเรียกกันว่า Frenetic Random Activity Periods หรือ FRAPs แต่คำนี้เป็นคำบรรยายพฤติกรรม ไม่ใช่ชื่อโรคหรือการวินิจฉัยทางการแพทย์ สาเหตุที่แน่ชัดของแต่ละเหตุการณ์อาจแตกต่างกัน ตั้งแต่การเล่น การปลดปล่อยพลังงาน ความตื่นเต้น ไปจนถึงการตอบสนองต่อสิ่งเร้ารอบตัว

หากน้องยังร่าเริง กินอาหาร ดื่มน้ำ ขับถ่าย และพักผ่อนได้ตามปกติ โดย Zoomies เกิดเพียงช่วงสั้น ๆ และหยุดได้เอง ส่วนใหญ่มักไม่ใช่เรื่องอันตราย ,VCA Animal Hospitals

ทำไมแมวชอบวิ่งพล่านตอนกลางคืน?

1. แมวมักตื่นตัวช่วงใกล้รุ่งและพลบค่ำ

หลายคนเข้าใจว่าแมวเป็นสัตว์กลางคืนเต็มตัว แต่พฤติกรรมของแมวมีความยืดหยุ่นและสามารถปรับตามสิ่งแวดล้อมกับกิจวัตรของคนในบ้านได้ งานศึกษาจังหวะกิจกรรมของแมวพบช่วงกิจกรรมเพิ่มขึ้นใกล้พระอาทิตย์ขึ้นและหลังพระอาทิตย์ตก ซึ่งสอดคล้องกับพฤติกรรมการออกล่าของแมว

ดังนั้น ช่วงที่เจ้าของกำลังพักผ่อนอาจตรงกับเวลาที่ร่างกายของน้องพร้อมเคลื่อนไหวพอดี โดยเฉพาะแมวที่นอนมาหลายชั่วโมงในช่วงกลางวัน Parker et al., 2022

2. นอนกลางวันมากและยังใช้พลังงานไม่หมด

แมวที่อยู่ในบ้านอาจมีพื้นที่สำรวจและโอกาสล่าน้อยกว่าที่สัญชาตญาณต้องการ หากช่วงกลางวันไม่มีคนเล่นด้วย น้องอาจสะสมพลังงานไว้และมาปลดปล่อยด้วยการวิ่งในช่วงค่ำหรือกลางคืน

ลูกแมวและแมววัยหนุ่มสาวมัก Zoomies บ่อยกว่า เพราะมีแรงขับในการเล่นสูงและกำลังฝึกทักษะการวิ่ง กระโดด ไล่จับ และควบคุมร่างกาย ส่วนแมวโตหรือแมวสูงวัยอาจยังมี Zoomies ได้ แต่อาจเกิดไม่ถี่หรือไม่รุนแรงเท่า

3. เป็นส่วนหนึ่งของพฤติกรรมเล่นและจำลองการล่า

การย่อง จ้อง ไล่ พุ่ง ตะปบ และกัด เป็นลำดับพฤติกรรมที่พบได้ตามธรรมชาติของแมว แม้จะไม่ได้หิวก็ตาม ภายในบ้าน น้องอาจเปลี่ยนของเล่น เงา เสียงแมลง หรือแม้แต่ข้อเท้าของเจ้าของให้กลายเป็น “เหยื่อ” สำหรับการเล่น

แนวทางด้านสิ่งแวดล้อมของ Feline Veterinary Medical Association แนะนำให้แมวมีโอกาสแสดงพฤติกรรมเล่นและล่า ผ่านของเล่นที่เคลื่อนไหวคล้ายเหยื่อและกิจกรรมค้นหาอาหาร เพื่อรองรับความต้องการตามธรรมชาติของแมว ,FelineVMA: Your Cat’s Environmental Needs

4. ตื่นเต้นกับสิ่งเร้าในบ้าน

เสียงแมลง จิ้งจกนอกหน้าต่าง ของตก เสียงจากห้องข้าง ๆ หรือแมวอีกตัวเริ่มวิ่ง อาจกระตุ้นให้น้องเข้าสู่โหมดไล่จับได้ทันที ประสาทสัมผัสของแมวไวกว่าเรา เจ้าของจึงอาจไม่เห็นหรือไม่ได้ยินสิ่งที่กระตุ้นให้น้องวิ่ง

5. เกิดหลังออกจากกระบะทราย

แมวบางตัววิ่งทันทีหลังปัสสาวะหรืออุจจาระเสร็จ เจ้าของจึงเรียกว่า “Poop Zoomies” พฤติกรรมนี้พบได้และอาจเกิดจากความโล่ง ความตื่นตัว หรือเป็นกิจวัตรเฉพาะตัว แต่ปัจจุบันยังไม่มีหลักฐานชัดเจนที่ยืนยันสาเหตุเดียวสำหรับแมวทุกตัว

สิ่งสำคัญคือ ต้องแยก Zoomies หลังขับถ่ายออกจากอาการเจ็บ หากน้องเข้าออกกระบะบ่อย เบ่ง ร้อง เลียอวัยวะเพศ มีเลือดปน หรือปัสสาวะออกน้อยมาก ไม่ควรมองว่าเป็นความซน โดยเฉพาะแมวเพศผู้ที่ปัสสาวะไม่ออก ต้องพาไปโรงพยาบาลสัตว์ทันที

6. เจ้าของเผลอสร้างกิจวัตรให้วิ่งตอนดึก

หากทุกครั้งที่น้องวิ่งหรือร้องตอนกลางคืน เจ้าของลุกมาเล่น เติมอาหาร หรือให้ขนม น้องอาจเรียนรู้ว่าพฤติกรรมนี้ทำให้ได้รับความสนใจ แม้จุดเริ่มต้นจะเป็น Zoomies ตามปกติ แต่การตอบสนองซ้ำ ๆ สามารถทำให้เกิดเป็นกิจวัตรช่วงดึกได้

Zoomies แบบไหนถือว่าปกติ?

Zoomies มีแนวโน้มเป็นพฤติกรรมปกติเมื่อพบลักษณะดังนี้

• เกิดเป็นช่วงสั้น ๆ ตั้งแต่ไม่กี่วินาทีถึงไม่กี่นาที
• มักเกิดในช่วงเวลาใกล้เคียงกัน เช่น หลังตื่น หลังเล่น หรือช่วงค่ำ
• น้องยังรับรู้สิ่งรอบตัวและหลบสิ่งกีดขวางได้
• ไม่มีอาการร้องเจ็บ หอบต่อเนื่อง เดินเซ หรือล้ม
• หยุดเองและกลับสู่พฤติกรรมปกติได้
• การกินอาหาร ดื่มน้ำ ปัสสาวะ อุจจาระ และน้ำหนักไม่เปลี่ยนแปลง

แมวแต่ละตัวมีระดับพลังงานต่างกัน จึงไม่จำเป็นต้องนับจำนวนครั้งแล้วเทียบกับแมวบ้านอื่น สิ่งที่มีประโยชน์กว่าคือการรู้ว่า “พฤติกรรมปกติของน้องเป็นอย่างไร” และสังเกตว่ามีการเปลี่ยนแปลงจากเดิมหรือไม่

Zoomies แบบไหนอาจไม่ใช่แค่ความซน?

โรคหรือภาวะสุขภาพที่อาจดูคล้าย Zoomies

ภาวะไทรอยด์เป็นพิษ

พบได้บ่อยขึ้นในแมวอายุมาก อาการอาจประกอบด้วยกระสับกระส่าย กิจกรรมเพิ่มขึ้น ร้องมากขึ้น น้ำหนักลดทั้งที่กินอาหารปกติหรือกินมากขึ้น ดื่มน้ำและปัสสาวะมาก อาเจียน หรือท้องเสีย หากแมวสูงวัยที่เคยสงบเริ่มวิ่งวุ่นและร้องตอนกลางคืน ควรตรวจสุขภาพ ไม่ควรสรุปว่า “กลับมาเป็นเด็กอีกครั้ง” โดยไม่ประเมินสาเหตุ ,FelineVMA: Feline Hyperthyroidism

ความดันโลหิตสูงและการมองเห็นผิดปกติ

ความดันโลหิตสูงในแมวอาจทำให้พฤติกรรมเปลี่ยน สับสน เดินผิดปกติ หรือสูญเสียการมองเห็นอย่างฉับพลัน แมวอาจวิ่งชนเฟอร์นิเจอร์ พลาดตอนกระโดด หรือเดินเลียบผนัง หากพบอาการเหล่านี้ควรรีบเข้ารับการตรวจ เพราะการรักษาเร็วมีความสำคัญต่อการลดความเสียหายของอวัยวะ ,Cornell Feline Health Center: Hypertension

การเปลี่ยนแปลงด้านการรับรู้ในแมวสูงวัย

แมวสูงวัยบางตัวอาจนอนกลางวันมากขึ้น แต่เดินวน ร้อง หลงทาง หรือดูกังวลในเวลากลางคืน อาการเหล่านี้อาจเกี่ยวข้องกับการเสื่อมของการรับรู้ อย่างไรก็ตาม ต้องตรวจแยกโรคอื่น เช่น ไทรอยด์เป็นพิษ ความดันโลหิตสูง โรคไต ความเจ็บปวด และการสูญเสียการมองเห็นหรือการได้ยินก่อน ,Cornell Feline Health Center: Cognitive Dysfunction

หมัด โรคผิวหนัง ความเจ็บปวด หรือภาวะไวต่อการสัมผัสผิดปกติ

หากน้องไม่ได้เพียงวิ่งเล่น แต่มีผิวหนังบริเวณหลังเป็นคลื่น สะบัดหางแรง ไล่กัดหาง เลียหรือกัดตัวเอง ร้อง และดูตกใจเมื่อสัมผัสหลัง ควรถ่ายวิดีโอไว้และพาไปตรวจ อาการอาจเกี่ยวข้องกับหลายสาเหตุ ตั้งแต่หมัดและอาการคัน ความเจ็บปวด ไปจนถึงภาวะที่ต้องประเมินระบบประสาท

8 วิธีลด Zoomies ตอนกลางคืนโดยไม่ขัดธรรมชาติของแมว

1. เพิ่มกิจกรรมระหว่างวัน

หากน้องนอนเกือบทั้งวัน ลองเพิ่มช่วงเล่นสั้น ๆ หลายรอบแทนการเล่นหนักเพียงครั้งเดียว ของเล่นไม้ตกแมว ลูกบอล ของเล่นวิ่งตามพื้น และกล่องกระดาษช่วยกระตุ้นการเคลื่อนไหวได้

ควรให้แมวได้ “จับเหยื่อ” เป็นระยะ ไม่แกว่งของเล่นให้ไล่โดยจับไม่ได้ตลอด เพราะอาจสร้างความหงุดหงิด และไม่ควรใช้มือหรือเท้าเป็นของเล่น เนื่องจากน้องอาจเรียนรู้ว่าการกัดและตะปบคนเป็นเรื่องปกติ

2. จัดรอบเล่นก่อนเวลาเข้านอน

กำหนดเวลาเล่นช่วงเย็นหรือก่อนนอนอย่างสม่ำเสมอ โดยเลือกกิจกรรมที่เลียนแบบการล่า เช่น ย่อง ไล่ พุ่ง และตะปบ จากนั้นให้น้องมีเวลาสงบและกินอาหารมื้อสุดท้ายตามปริมาณที่เหมาะสม กิจวัตรที่คาดเดาได้ช่วยให้แมวปรับตัวเข้ากับตารางของบ้านได้ดีขึ้น

ไม่ควรเล่นจนแมวหอบ อ้าปากหายใจ หรือเหนื่อยผิดปกติ โดยเฉพาะแมวอ้วน แมวหน้าสั้น แมวสูงวัย และแมวที่มีโรคหัวใจหรือระบบทางเดินหายใจ

3. ใช้ของเล่นใส่อาหารและกิจกรรมค้นหาอาหาร

แบ่งอาหารบางส่วนจากปริมาณประจำวันใส่ Food Puzzle ลูกบอลใส่อาหาร หรือซ่อนเป็นจุดเล็ก ๆ ที่ปลอดภัย เพื่อให้น้องได้ใช้จมูก สมอง และร่างกายค้นหาอาหาร วิธีนี้เพิ่มกิจกรรมโดยไม่จำเป็นต้องเพิ่มขนมเกินความต้องการ

4. หมุนเวียนของเล่น

ไม่จำเป็นต้องวางของเล่นทุกชิ้นไว้ตลอดเวลา ลองแบ่งเป็นชุดและสลับทุก 2–3 วัน เพื่อคงความแปลกใหม่ ตรวจของเล่นเสมอและเก็บเชือก ยางเส้นเล็ก ขนนกที่หลุด หรือชิ้นส่วนที่กลืนได้เมื่อไม่มีคนดูแล

5. เพิ่มพื้นที่แนวตั้งและจุดซ่อน

คอนโดแมว ชั้นปีน จุดชมวิวริมหน้าต่าง อุโมงค์ และกล่อง ช่วยเพิ่มทางเลือกในการสำรวจและพักผ่อน ควรยึดอุปกรณ์ให้มั่นคงและจัดทางขึ้นลงที่เหมาะกับอายุและข้อจำกัดของน้อง

6. แยกทรัพยากรให้เพียงพอในบ้านหลายแมว

การวิ่งไล่กันไม่ได้แปลว่าเล่นเสมอไป หากมีฝ่ายหนึ่งไล่ต้อน อีกฝ่ายหลบ ซ่อน ขู่ หรือเข้าไม่ถึงอาหาร น้ำ และกระบะทราย อาจเป็นความตึงเครียดระหว่างแมว ควรแยกชามอาหาร น้ำ กระบะทราย จุดพัก และที่หลบไว้หลายบริเวณ เพื่อให้แต่ละตัวเข้าถึงทรัพยากรได้โดยไม่ต้องเผชิญหน้ากัน

7. ปรับเวลาอาหารอย่างมีระบบ

หากน้องปลุกเพราะหิวในเวลาเดิมทุกคืน อาจแบ่งอาหารประจำวันเป็นมื้อย่อย หรือใช้เครื่องให้อาหารอัตโนมัติตามเวลาที่เหมาะสม อย่าเพิ่มปริมาณอาหารรวมเพียงเพื่อให้น้องหยุดร้อง เพราะอาจเพิ่มความเสี่ยงน้ำหนักเกิน

8. ตอบสนองอย่างสม่ำเสมอและไม่ลงโทษ

ไม่ควรตะโกน ฉีดน้ำ หรือไล่จับ เพราะอาจทำให้น้องกลัวและยิ่งตื่นตัว หากพื้นที่ปลอดภัย สามารถปล่อยให้น้องวิ่งช่วงสั้น ๆ แล้วสงบเองได้ หากไม่ต้องการให้น้องเรียกร้องความสนใจตอนดึก ควรจัดกิจกรรมและมื้ออาหารให้เพียงพอก่อนนอน แล้วตอบสนองด้วยรูปแบบเดียวกันทุกคืน

จัดบ้านอย่างไรให้ Zoomies ปลอดภัยขึ้น?

• เก็บของแตกง่ายจากขอบโต๊ะและชั้นวาง
• ยึดคอนโดแมว ชั้นปีน และเฟอร์นิเจอร์ที่อาจล้มให้แน่น
• ปิดหน้าต่าง ระเบียง และช่องที่น้องอาจหลุดออกไป
• เก็บสายไฟ เชือก ยางรัดผม ถุงพลาสติก และของชิ้นเล็ก
• ใช้พรมกันลื่นในบริเวณที่น้องวิ่งหรือเลี้ยวบ่อย
• แยกแมวที่กำลังตื่นตัวออกจากเด็กเล็กหรือสัตว์ที่อาจตกใจ
• หลีกเลี่ยงการวิ่งไล่จับน้อง เพราะอาจเพิ่มความตื่นเต้นและเสี่ยงชนสิ่งของ

เมื่อไหร่ควรพาแมวไปพบสัตวแพทย์?

ควรนัดตรวจเมื่อพฤติกรรม Zoomies เปลี่ยนไปจากเดิมอย่างชัดเจน โดยเฉพาะเมื่อพบข้อใดข้อหนึ่งต่อไปนี้

• เริ่มวิ่งพล่านหรือร้องกลางคืนเป็นครั้งแรกในแมวสูงวัย
• เกิดถี่ขึ้น รุนแรงขึ้น หรือหยุดได้ยาก
• น้ำหนักลดทั้งที่กินเก่ง หรือกินอาหารเปลี่ยนไป
• ดื่มน้ำและปัสสาวะเพิ่มขึ้น
• เดินวน หลงทาง ชนสิ่งของ หรือพลาดตอนกระโดด
• ขู่ กัด หรือดูหวาดกลัวโดยไม่มีสาเหตุที่เห็นได้ชัด
• ผิวหนังกระตุก ไล่กัดหาง เลียหรือกัดหลังจนเกิดแผล
• เดินกะเผลก ไม่ยอมกระโดด หรือร้องเมื่อสัมผัสตัว
• พฤติกรรมเกิดหลังเข้ากระบะพร้อมอาการเบ่ง ร้อง หรือขับถ่ายผิดปกติ

ควรติดต่อโรงพยาบาลสัตว์ทันที หากน้องอ้าปากหายใจ หอบไม่หยุด เหงือกซีดหรือม่วง เดินเซ ล้ม ชัก ไม่ตอบสนอง ได้รับบาดเจ็บจากการวิ่ง หรือพยายามปัสสาวะแต่ไม่มีปัสสาวะออก

หากอาการเกิดเป็นช่วงและหยุดก่อนถึงโรงพยาบาล ควรถ่ายวิดีโอให้เห็นทั้งตัว พร้อมจดเวลา ระยะเวลาที่เกิด เหตุการณ์ก่อนหน้า และอาการหลังจบคลิป ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้สัตวแพทย์แยกพฤติกรรมเล่นออกจากความเจ็บปวด ปัญหาผิวหนัง หรือความผิดปกติของระบบประสาทได้ง่ายขึ้น

สรุป: Zoomies ส่วนใหญ่ปกติ แต่ต้องดู “สิ่งที่เกิดร่วมกัน”

แมววิ่งพล่านตอนกลางคืนมักเป็นการเล่นและปลดปล่อยพลังงาน โดยเฉพาะในลูกแมว แมววัยหนุ่มสาว และแมวที่นอนหรือมีกิจกรรมน้อยในช่วงกลางวัน ไม่จำเป็นต้องหยุดพฤติกรรมนี้ทั้งหมด เพียงเพิ่มกิจกรรมที่เหมาะสม จัดเวลาเล่นก่อนนอน และทำพื้นที่ให้ปลอดภัย

อย่างไรก็ตาม ไม่ควรใช้คำว่า Zoomies กลบทุกความผิดปกติ หากพฤติกรรมเพิ่งเปลี่ยนในแมวสูงวัย หรือเกิดร่วมกับน้ำหนักลด ร้องมาก ดื่มน้ำมาก หลงทาง ผิวหนังกระตุก กัดตัวเอง หอบ เดินเซ หรือขับถ่ายผิดปกติ ควรพาเข้ารับการตรวจเพื่อหาสาเหตุ

โรงพยาบาลสัตว์เว็ทวิลล์พร้อมประเมินทั้งสุขภาพกายและพฤติกรรมของน้อง เพื่อแยกว่าเป็นความซนตามธรรมชาติ ความเครียดจากสิ่งแวดล้อม หรือสัญญาณของโรค และร่วมวางแผนการดูแลที่เหมาะกับกิจวัตรของแต่ละครอบครัว

ติดต่อโรงพยาบาลสัตว์เว็ทวิลล์
โทร: 081-123-6969
Line: @vetville